To the land of enlightenment of the Buddha

During the journey from Delhi to Bodhgaya, the land of the Buddha’s enlightenment; I was reading Elizabeth Gilbert’s Eat Pray Love. It is a narrative of her soul-searching journey through Italy, India and Indonesia. She talks about the elusive fourth level of human consciousness which the Yogis call ‘Turiya’. The constant awareness and experience of God-presence within us happens at this stage. Great saints like the Buddha always lived in the Turiya state. On the other hand, the lives of ordinary human beings like us just move between the first three levels of consciousness – waking, dreaming or deep dreamless sleep. It may be coincidental that I was undertaking a journey to this Holy Land of the Buddhists at the age of thirty five, the age in which the Buddha attained enlightenment. Let there be some light!

Bodhgaya is in the Indian State of Bihar. The place is well-connected with Delhi and Kolkata by air and rail.  This place gets most of the visitors during winter, especially December and January.  Every year, in January, thousands of pilgrims from across the globe reach Bodhgaya for the ‘Kalachakra Puja’ in which the Dalai Lama also takes part most of the times. The major attraction in Bodh Gaya is the ‘Mahabodhi Mahavihara Temple’ built in the place where the Buddha attained enlightenment during 6th Century BC.  It is believed that Emperor Ashoka of the Maurya Dynasty, who ruled most of the Indian Subcontinent, set up a Diamond Throne there to mark the seat of enlightenment in 3rd Century BC. Thereafter, he built a stupa in veneration of the Buddha. The original structure of the Mahabodhi temple was completed by kings of the Gupta Dynasty in the 7th Century A.D. Over the centuries that followed, the temple went through various rounds of renovations and restorations. In 2002, the UNESCO declared the Mahabodhi Mahavihara as a World Heritage Property.

The area outside the complex has a good number of Buddhist temples and monasteries established by the countries where Buddhism is very popular, especially countries from South East Asia. Nearly 40% of the global Buddhist population lives in this region. The contributions of Emperor Ashoka towards the spread of Buddhism are remarkable. Along with other missionaries, he sent his own children Mahinda and Sangha Mitta to preach the teachings of Buddha in Sri Lanka from where it spread to South Asia, China and rest of the world. Many of the historians believe that Ashoka’s conversion to Buddhism and the path of peace led to the downfall of the Maurya Dynasty. I have always admired Buddhism as a religion of less-materialistic and peace-loving people. But, the kind of news that come out from countries like Myanmar and Sri Lanka nowadays are not so good to hear. Globally, we see an uprising of various fundamentalist right-wing religious groups.

My return train to Delhi was at midnight. So, after roaming around for the entire day, I returned to the Mahabodhi Temple premise and spent nearly three hours there listening to the chants. It was a Sunday. There was a sea of people – Buddhist monks from various countries, tourists, and the locals. Most of the visitors from the US and Europe can be put under the category of ‘seekers’ from their body language. Elizabeth Gilbert says in her book that as people age there is a growing longing to have something to believe in. But, the problem is what to worship, whom to pray to? For those who wish to visit, Bodhgaya will be a great experience. Still, I would advise you not to go to religious places looking for peace, tranquillity and serenity. You are not likely to find it in such places if you are not finding it wherever you are.

“Nobody bestows enlightenment. No one owns it. Fully realising your own nature is what the Buddhas call enlightenment”.

(ഡൽഹിയിൽ നിന്നും ഗയയിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ എലിസബത്ത് ഗിൽബർട്ടിൻറെ ‘Eat Pray Love’ എന്ന പുസ്തകം കൂട്ടിനുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ച് അവർ നടത്തിയ ആത്മീയാന്വേഷണങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഇതിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. എന്റേത് ഒരു ആത്മീയയാത്ര ഒന്നും അല്ലായിരുന്നെങ്കിലും അവർ പറയുന്ന പല കാര്യങ്ങളും ആ യാത്രയുടെ സ്വഭാവത്തിന് അനുയോജ്യമായി തോന്നി. മനുഷ്യൻറെ അവബോധത്തിൻറെ നാലാമത്തെ തലത്തിൽ ആണത്രേ ഉള്ളിലെ ദൈവിക സാന്നിധ്യം അവന് നിരന്തരമായി അനുഭവപ്പെട്ട് തുടങ്ങുന്നത്. ഈ അവസ്ഥയെ ‘തുറിയ’ (Turiya) എന്ന് യോഗാചാര്യന്മാർ വിളിക്കുന്നു. നമ്മുടെയൊക്കെ ജീവിതം ആദ്യത്തെ മൂന്ന് തലങ്ങളിൽ – ഉണർന്നിരിക്കുക, ഉറങ്ങുക, സ്വപ്നം കാണുക – അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും ചാഞ്ചാടി അങ്ങനെയങ്ങ് തീർന്ന് പോകാറാണ് പതിവ്. ഇടയ്‌ക്കൊക്കെ മേൽപ്പറഞ്ഞ രീതിയിലുള്ള അനിർവ്വചനീയമായ ആനന്ദാനുഭവങ്ങൾ നമുക്കും ഉണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും അത് അധികം നീണ്ടുനിൽക്കാറില്ല. ശ്രീബുദ്ധനെ പോലെയുള്ളവർ നമ്മളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്ഥരാകുന്നത് ഇവിടെയാണ്. മുപ്പത്തിയഞ്ചാമത്തെ വയസ്സിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധോദയമുണ്ടായ നാട്ടിലേക്ക് യാത്ര പോകുമ്പോൾ എനിക്കും അതേ പ്രായം. അതുകൊണ്ട് ഇനിയെങ്ങാനും തലയ്ക്കകത്ത് അൽപ്പം വെളിച്ചം കയറിയാലോ എന്നുള്ള അത്യാഗ്രഹം ഇല്ലാതിരുന്നില്ല.
പാറ്റ്നയിൽ നിന്നും ഗയയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് നൂറ് കിലോമീറ്റർ ദൂരം. ഇപ്പോഴും ബീഹാറിൽ റോഡ് യാത്രയേക്കാൾ സുരക്ഷിതം ട്രെയിൻ തന്നെയാണെന്ന് അവിടുത്തുകാർ പറയുന്നു. ഡൽഹിയിൽ നിന്നും കൽക്കത്തയിൽ നിന്നും എല്ലാം ഗയയിലേക്ക് നേരിട്ട് ട്രെയിനുകൾ ഉണ്ട്. വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദുക്കൾ ജീവിതത്തിൽ ഒരിക്കലെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചിരിക്കണം എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന, മഹാവിഷ്ണുവിൻറെ പാദം പതിഞ്ഞ ‘വിഷ്ണുപദ്’ അമ്പലമുണ്ട് ഗയയിൽ. മരിച്ചുപോയവർക്ക് ശേഷക്രിയ ചെയ്യാനും ആളുകൾ ധാരാളമായി അവിടെ പോകാറുണ്ട്. സമയവും സാഹചര്യവും ഉള്ളവർക്ക് അവിടെയും ഒരു സന്ദർശനമാകാം. ഗയ പട്ടണത്തിൽ നിന്നും പതിനഞ്ച് കിലോമീറ്ററോളം യാത്ര ചെയ്താൽ ബുദ്ധമതക്കാരുടെ മെക്കയായ ബോധഗയയിൽ എത്താം. ശീതകാലത്താണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ സന്ദർശകർ, പ്രത്യേകിച്ച് ഡിസംബർ – ജനുവരി മാസങ്ങളിൽ. എല്ലാ വർഷവും ജനുവരിയിൽ ദലൈലാമ പങ്കെടുക്കാറുള്ള കാലചക്രപൂജയ്ക്കായി പതിനായിരങ്ങൾ പല ദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ഇവിടെ എത്താറുണ്ട്.
ബോധഗയയിലെ പ്രധാന ആകർഷണം ബി. സി ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബുദ്ധന് ബോധോദയമുണ്ടായ സ്ഥലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന മഹാബോധി മഹാവിഹാര മന്ദിരമാണ്. ഈ സ്ഥലം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത് മഹാനായ അശോക ചക്രവർത്തിയാണ്. പിന്നീട് ക്രിസ്തുവിന് ശേഷം ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗുപ്തരാജാക്കന്മാരാണ് ഈയമ്പലത്തിൻറെ ആദ്യഘടന പൂർത്തീകരിക്കുന്നത്. പിന്നീട് ഒട്ടേറെ നവീകരണ പ്രവർത്തങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോയതിന് ശേഷമാണ് ഇന്ന് കാണുന്ന രൂപത്തിലേക്ക് ഇത് എത്തുന്നത്. രണ്ടായിരത്തിരണ്ടിൽ യൂനെസ്കോ ഈ മന്ദിരത്തെ ഒരു ‘വേൾഡ് ഹെറിറ്റേജ് സൈറ്റ്’ ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഈ പരിസരത്തേക്ക് മൊബൈൽ ഫോണുകൾ അടുപ്പിക്കില്ല. അതിനാൽ ഫോട്ടോ എടുക്കേണ്ടവർ ക്യാമറ വേറെ കരുതണം. അതിന് പ്രത്യേകം പണം അടയ്ക്കണം. ക്ലിക്ക് ചെയ്യപ്പെടുമ്പോഴെല്ലാം ആ വ്യക്‌തിയുടെയോ വസ്തുവിന്റെയോ ചൈതന്യം അൽപ്പാൽപ്പമായി കുറഞ്ഞു പോകുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന ഒരു ജനത എവിടെയോ ഉള്ളതായി വായിച്ചതോർക്കുന്നു. ക്യാമറ ഇല്ലാതിരുന്നതിനാൽ മഹാബോധി പരിസരത്തിൻറെ ചൈതന്യം കവരാൻ എനിക്ക് ഇട വന്നില്ല.
മഹാബോധി പരിസരം കഴിഞ്ഞാൽ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണം ബുദ്ധമതത്തിന് നല്ല വേരോട്ടമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന അമ്പലങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളുമാണ്. ഓരോന്നും അവരുടെ തനതായ ശൈലിയിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവ. തെക്ക് കിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുടെ ശക്തമായ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ട് ഇവിടെ. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ബുദ്ധമതാനുയായികളുടെ നാൽപ്പത് ശതമാനവും ഈ മേഖലയിൽ നിന്നാണ്. ബുദ്ധമതത്തിൻറെ വ്യാപനത്തിൽ അശോക ചക്രവർത്തി വഹിച്ച പങ്ക് ചെറുതല്ല. സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച സ്വന്തം മക്കളായ മഹിന്ദയെയും സംഘമിത്തയേയും അടക്കം മതപ്രചാരണത്തിനായി വിവിധ ദേശങ്ങളിലേക്ക് അയയ്ക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ബുദ്ധമതത്തിലേക്കും അത് നിഷ്ക്കർഷിക്കുന്ന സമാധാനത്തിൻറെ പാതയിലേക്കുമുള്ള ചുവടുമാറ്റമാണ് മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിൻറെ തകർച്ചയിലേക്ക് നയിച്ചതെന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു. ഭൗതികതയിൽ അധികം അഭിരമിക്കാത്ത, സമാധാനപ്രിയരായ ആളുകളുടെ ഒരു സമൂഹമായി ബുദ്ധമതത്തെ ഞാൻ നോക്കിക്കണ്ട ഒരു സമയമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ മ്യാൻമാറിൽ നിന്നും ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്നും മറ്റും വരുന്ന വാർത്തകൾ അത്ര സുഖകരമല്ല. ലോകമെമ്പാടും ഭൂരിപക്ഷം ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ മേൽ കുതിരകയറുന്ന ഒരവസ്ഥയുണ്ട്. അതുപോലെ തന്നെ ഇതിനേയും കാണാം.
അമ്പലങ്ങൾ കണ്ട് അങ്ങനെ നടക്കുമ്പോഴാണ് ഈ ‘ബിനാലെ’ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ കൊച്ചിയിൽ മാത്രമുള്ളതല്ല എന്ന് മനസ്സിലാകുന്നത്. സർക്കാരിൻറെ ഒരു പഴയ ഹോട്ടലിൽ ‘ബോധഗയ ബിനാലെ’ നടക്കുന്നു. അവിടെ കയറിയിരുന്ന് അൽപ്പം വിശ്രമിക്കാം എന്ന് കരുതി. ‘The urgency of peace in the contemporary times’ എന്ന വിഷയത്തിൽ ഒരു ചർച്ച തുടങ്ങുന്ന സമയമായിരുന്നു. കൊച്ചിക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ ബോധഗയയിലാണ് ബിനാലെ നടക്കുന്നത് എന്ന് സംഘാടകർ അഭിമാനത്തോടെ പറയുന്നത് കേട്ടു. അങ്ങനെ ആദ്യമായി ഞാനും ഒരു ബിനാലെ കണ്ടു. ശ്രീനിവാസൻ പറയുന്നത് പോലെ നമ്മൾ സാധാരണക്കാർക്ക് മനസ്സിലാകുന്ന സൃഷ്ടികളും ധാരാളം. മലയാളികളുടേതടക്കം. ക്രിസ്തുമസ്സിന് നാട്ടിൽ പോകുമ്പോൾ കൊച്ചിയിലെ ബിനാലേയും ഒന്ന് കാണണം.
ഡൽഹിയിലേക്ക് തിരിച്ച് പോകാനുള്ള ട്രെയിൻ രാത്രി വൈകി ആയിരുന്നതിനാൽ പകലത്തെ കറക്കമെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ വീണ്ടും മഹാബോധി പരിസരത്തേക്ക് പോയി. അമ്പലത്തിൽ നിന്നും വരുന്ന മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങൾ കേട്ട് ഏതാണ്ട് മൂന്ന് മണിക്കൂറോളം അവിടെ ഇരുന്നു. അന്നൊരു ഞായറാഴ്ച്ചയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പല രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും വന്നിട്ടുള്ള സന്യാസിമാർ, സന്ദർശകർ, തദ്ദേശീയർ തുടങ്ങി ഒരു ജനസാഗരം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അമേരിക്കയിൽ നിന്നും യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഒക്കെ വന്നിട്ടുള്ളവരെ അവരുടെ ശരീരഭാഷയിൽ നിന്നും ”Seekers’ എന്ന വിഭാഗത്തിൽ പെടുത്താം. എലിസബത്ത് ഗിൽബെർട്ടിൻറെ പുസ്തകത്തിൽ പറയുന്നത് പോലെ അവരുടെ നാട്ടിൽ ജീവിതത്തിൻറെ ആദ്യത്തെ മൂന്നുനാല് ദശാബ്ദങ്ങൾ ഭൗതികതയിൽ മാത്രം മുഴുകി ജീവിക്കുന്ന പലരിലും പ്രായം മുന്നോട്ട് പോകുന്തോറും എന്തിലെങ്കിലുമൊക്കെ വിശ്വസിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം തീവ്രമാകുന്നത് കാണാമത്രെ. അങ്ങനെ ആരിൽ വിശ്വസിക്കണം എന്നുള്ള അന്വേഷണത്തിലാണവർ.
സന്ദർശിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ബോധഗയ തീർച്ചയായും നല്ലൊരു അനുഭവമായിരിക്കും. എന്നാൽ ശാന്തി, സമാധാനം ഇതൊന്നും ആഗ്രഹിച്ച് ഇത്തരം സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പോകണ്ട. കിട്ടാൻ സാദ്ധ്യത കുറവാണ്. ഇതെല്ലാം അവനവനായിരിക്കുന്ന ഇടങ്ങളിൽ കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ വേറെ ഒരിടത്തും കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കില്ല.)

Plane-spotting

14680886_1290299717654925_2507500197548021568_o

While I was in 4th standard, our teachers took us for an excursion to Kozhikode town. The cost of the trip was fifty rupees. I still remember it because of the struggles to arrange that amount. The most memorable experience of that outing was the visit to Kozhikode airport, where I watched the landing and take-off of an aircraft for the first time in my life.

The post-reforms era had broken the monopolies in the air space and brought the dream of flying closer to the common man. Some time in early 2010, I too purchased my first flight ticket for Delhi – Kochi sector in an Indigo flight. Later, my work made me fly a lot.

Still, I love sitting somewhere for the entire day and do plane-spotting!

Bindhu Talkies

15288565_1339566749394888_3540443658638225294_o

Seen in the picture is the local cinema talkies in my village, named Bindhu. After, almost a decade, recentlty while holidaying, i went to catch a matinee there. This is a C class talkies. There are A Class centres in urban areas where new movies are released, followed by B class ones in semi-urban areas where the movies go from releasing centres. C Class centres in villages used to get a movie almost one year after release. Now the situation has improved and we get to see a movie at the local talkies within three months from its release.
My connection with Bindhu Talkies started at a very young age. My father used to take me there when i was a primary school student. After moving to upper primary, i started bunking classes to go for mattinees there. One movie was so good that i watched the morning show and mattinee on a Sunday. There are many such fond memories with this talkies. When i watched ‘Cinema Paradiso’ recently, I felt that it’s my story.
We had to wait for a year to watch a movie from an A Class theatre. Every year, in October, my father used to take us for the feast ot St. Theresa of Avila, in Mahe which was a French Colony and now under the Union Territory of Puducherry. It’s around fifty kilometres away from my home. Once we are done with the ritauls in the church, he would take us to the shore of the Arabian Sea to spend some time and from there to a famous restaurant to have some good fish and paratha which was not so easily available in our village. The last item in the agenda was, of course, a new release. So, there used to be a long wait from one October to the next.
After moving to high school i started going for movies in the nearby B Class theatres and finally to the A Class ones to watch new releases. The local talkies was somehow ignored as i started catching all movies before they reached my village. After completing high school, i left the village.
Of late, most of the B and C class theatres have been closed down due to the wide spread of television, upcoming of a lot of private and dedicated movie channels and piracy. Cinema and its themes have become more urban-centred. Around 1600 cinema halls in my state have been reduced to nearly 600 in the last decade. Our local talkies has so far withstood all these challenges. I shared these concerns with a familiar staff at the talkies. He said a few years back they had very less crowd for the movies but the situation gradually improved and now people again started coming out of their houses to watch a movie in a talkies ambience. Ocassionally, they run house-full shows as well. I was so happy to hear this. Let it continue to be so in the years to come!
————————————————————————
ഏതാണ്ട് പത്തുവർഷത്തെ ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം പഴയ തട്ടകമായിരുന്ന തൊട്ടിൽപ്പാലം ബിന്ദു ടാക്കീസിൽ പോയി ഒരു സിനിമ കണ്ടു, പൃഥ്വിരാജിൻറെ ‘ഊഴം’. എനിക്ക് ഈ ടാക്കീസുമായുള്ള ബന്ധം പൃഥ്വി ജനിച്ച കാലത്ത് തുടങ്ങിയതാണ്, കാരണം ഞങ്ങൾ രണ്ടും ജനിച്ചത് ഒരേ കാലത്താണ്. വീട്ടുകാരുടെ കൂടെ പോയി കണ്ട ‘കടത്തനാടൻ അമ്പാടി’ ആണ് ബിന്ദു ടാക്കീസിൽ നിന്നും കണ്ടതിൽ ഓർമ്മയിലുള്ള ആദ്യ സിനിമ. വീട്ടുകാരെ പറ്റിച്ചു പോയി കണ്ട ആദ്യപടം മമ്മൂക്കയുടെ ‘ജാക്ക്പോട്ട്’. ഉൾപ്പേടി കാരണം അത് ഇൻറ്റർവെൽ വരെ കണ്ടിറങ്ങി വീട്ടിൽ പോയി. ‘ദേവരാഗ’ത്തിൽ കീരവാണി ഈണമിട്ട പാട്ടുകൾ കേട്ട് മയങ്ങി ഒരു ഞായറാഴ്ച്ച മോർണിങ് ഷോയും പിന്നാലെ മാറ്റിനിയും കണ്ടത് മറ്റൊരു ഭ്രാന്തൻ ഓർമ്മ.
വീട്ടിൽ നിന്നുള്ള ഒളിച്ചോട്ടങ്ങൾ, സ്‌കൂളിലെ സ്പെഷ്യൽ ക്ലാസ്സുകൾ, കാവിലുമ്പാറ അമ്പലത്തിലെ ഉത്സവം, സമീപത്തെ പള്ളിപ്പെരുനാളുകൾ അങ്ങനെ എല്ലാത്തിൻറെയും ലക്ഷ്യസ്ഥാനം ബിന്ദു ടാക്കീസായിരുന്നു ഒരു കാലത്ത്. അന്നൊക്കെ ഒരു റിലീസ് പടം കാണണമെങ്കിൽ ഒക്ടോബർ മാസത്തിൽ മാഹി പള്ളിയിലെ പെരുന്നാൾ വരാൻ കാത്തിരിക്കണം. പള്ളിയിലെ പരിപാടികൾ കഴിഞ്ഞു തിരികെ വടകര വന്നാൽ ഐക്കൂറക്കറി കൂട്ടി പൊറോട്ട, പിന്നെ ഒരു റിലീസ് പടം, അതായിരുന്നു പതിവ്. അങ്ങനെ മാഹി പെരുന്നാളിന് പോകാൻ ഓരോരുത്തർക്കും ഓരോ കാരണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പിന്നീട് ഹൈസ്‌കൂളിൽ കയറിയപ്പോൾ എൻറെ സിനിമാലോകം കാവിലുമ്പാറ പഞ്ചായത്തിൻറെ അതിരുകൾ കടന്ന് പുറത്തേക്ക് പടർന്ന് പന്തലിച്ചു. സിനിമകൾ എല്ലാം കോഴിക്കോട്, വടകര, തലശ്ശേരി എന്നിവിടങ്ങളിലെ റിലീസിങ്ങ് കേന്ദ്രങ്ങളിൽ വച്ച് തന്നെ കണ്ട് തീർന്നു. അങ്ങനെ ബിന്ദു പതിയെ അവഗണിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നെ എപ്പോഴോ ഞാൻ നാടും വിട്ടു.
സിനിമ കൂടുതൽ നഗരകേന്ദ്രീകൃതമാവുകയാണ്. നാട്ടിൻപുറങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പല ടാക്കീസ്സുകളും അടച്ചു പൂട്ടി. തൊട്ടിൽപ്പാലം – വടകര റൂട്ടിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന കുറ്റ്യാടി മാതാ (പണ്ട് ഉപമ), കക്കട്ടിൽ അമൃത, കല്ലാച്ചി സുന്ദർ, നാദാപുരം ജ്യോതി ഒന്നും ഇന്നില്ല. കേരളത്തിൽ മുൻപുണ്ടായിരുന്ന ആയിരത്തിയറുനൂറോളം ടാക്കീസുകൾ ഏതാണ്ട് അറുനൂറിനടുത്തായി ചുരുങ്ങിയതിനെപ്പറ്റി ഈയിടെ എവിടെയോ വായിച്ചതോർക്കുന്നു. ബിന്ദുടാക്കീസിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഒരു പഴയ പരിചിതമുഖവുമായി ഞാൻ ഈ ആശങ്കകൾ പങ്കുവയ്ച്ചു. ആളുകൾ ടാക്കീസിൽ വരുന്നതിൽ മുൻപ് അൽപ്പം കുറവ് വന്നിരുന്നെങ്കിലും അത് പതിയെ മാറിവരുന്നുണ്ടെന്ന് മൂപ്പര് പറഞ്ഞു. ഇപ്പോഴും ഇടയ്‌ക്കൊക്കെ ‘ഹൌസ്ഫുൾ’ പ്രദർശനങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട് പോലും. ഉണ്ടാകട്ടെ!
(തൊട്ടിൽപ്പാലത്ത് പണ്ട് ‘വിനോദ്’ എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു ടാക്കീസ് കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു)

ഒരു മരുഭൂമി അനുഭവം

നമ്മളിൽ പലരും പിന്തുടരുന്ന സെമിറ്റിക് മതങ്ങളുടെ ഉല്പത്തിയിലും ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും എല്ലാം മരുഭൂമികൾക്ക് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. ജ്ഞാനസ്നാനത്തിന് ശേഷം നാൽപ്പത് ദിവസം മരുഭൂമിയിൽ ഉപവസിച്ച് ആത്മീയമായ കരുത്താർജ്ജിച്ച് വരുന്ന ക്രിസ്തുവിനെ ബൈബിളിൽ കാണാം. ഇസ്ളാമിലും യഹൂദമതത്തിലും എല്ലാം ഇത്തരം കഥകളുണ്ട്. കഠിനമായ തപസിൻറെയും പ്രായശ്ചിത്തത്തിൻറെയും ആന്തരിക ഉണർവിൻറെയും ഒക്കെ ഇടങ്ങളായിട്ടാണ് മരുഭൂമികൾ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നത്. അങ്ങനെ ഒരു മരുഭൂമി അനുഭവത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ജയ്സാൽമീർ പട്ടണത്തിൽ നിന്നും നാൽപ്പത് കിലോമീറ്ററോളം അകലെയുള്ള സാം സാൻഡ് ഡ്യൂൺസ് ലക്ഷ്യമാക്കി പുറപ്പെട്ടത്. താർ മരുഭൂമി തന്നെ. അവിടെപ്പോയി ഒരു സൂര്യാസ്തമനം കാണണമെന്ന് ആഗ്രഹമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ജയ്സാൽമീറിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടാൻ വൈകിയതിനാൽ അത് നടന്നില്ല. ഉദയവും അസ്തമയവും ആണത്രേ മരുഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചകൾ. ഇനി ഉദയം കണ്ട് തിരിച്ചുപോരാം.

പോകുന്ന വഴിയിൽ ഏക്കറുകളോളം മരുക്കാറ്റിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി ഉണ്ടാക്കാനായി സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന കാറ്റാടിയന്ത്രങ്ങളാണ്. അവയിൽ ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള ചുവന്ന ബൾബുകൾ ഇരുട്ടിൽ റോഡിനിരുവശവും തീക്കനലുകൾ പോലെ തിളങ്ങുന്നത് മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ജയ്സാൽമീറിൽ ഞങ്ങൾ താമസിച്ച ഹോട്ടൽ തന്നെയാണ് മരുഭൂമിവാസത്തിനായി ടെൻറ് ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. ഏതാണ്ട് എട്ടുമണിയോട് കൂടി ഞങ്ങൾ അവിടെ എത്തി. ഞാൻ കരുതിയ പോലെ അല്ലെങ്കിൽ സിനിമയിൽ ഒക്കെ കണ്ടിട്ടുള്ള പോലെയുള്ള ‘മേക്ഷിഫ്റ്റ്’ ടെൻറ് ആയിരുന്നില്ല അത്. നല്ല ചുട്ട കട്ടകൊണ്ട് കെട്ടിപ്പൊക്കിയ സംവിധാനം. അത് ഒരു തരം തുണി ഉപയോഗിച്ച് മേൽക്കൂരയും ഭിത്തികളും മറച്ചിരിക്കുന്നു. നാലുവശത്തേക്കും കയർ വലിച്ചു കെട്ടിയിരിക്കുന്നു. ടെന്റിന്റെ ഡിസൈൻ എന്നാൽ റെന്റല്ല താനും. ശരിക്കും ടെൻറ് അടിച്ച് താമസിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് പോകുന്നവർ ആദ്യം തന്നെ ബന്ധപ്പട്ടവരോട് ചോദിച്ച് കാര്യങ്ങൾ ഉറപ്പ് വരുത്തണം. അല്ലെങ്കിൽ കബളിപ്പിക്കപ്പെടും.

രാത്രി അതിഥികൾക്കായി രാജസ്ഥാനി ഡാൻസും പാട്ടും മറ്റ് കലാപരിപാടികളും ഒക്കെയുണ്ട്. അത് രണ്ട് മണിക്കൂറോളം നീണ്ടുനിൽക്കും. എന്നാൽ അന്ന് ഞങ്ങളെ കാത്തുനിന്നത് അത്ര നല്ല ഒരു വാർത്ത ആയിരുന്നില്ല. അന്നവിടെ കലാപരിപാടികൾ നടത്തേണ്ടിയിരുന്ന ഗ്രൂപ്പിലെ ഏതാനും പേര് സഞ്ചരിച്ച വാഹനം അൽപ്പം മുൻപ് ഞങ്ങൾ വന്ന അതേ വഴിയിൽ ഒരു ലോറിയുമായി കൂട്ടിയിടിച്ച് മൂന്നു പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിൻറെ ഷോക്ക് ആ പ്രദേശത്തെ ക്യാമ്പുകളെ ആകെ ബാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും എവിടെ നിന്നെല്ലാമോ വന്നതും ഇനി അങ്ങോട്ട് വരാൻ സാദ്ധ്യതയില്ലാത്തതുമായ സഞ്ചാരികൾക്കായി ആ രാത്രിയിലും വേഷം കെട്ടിയാടാൻ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന കലാകാരന്മാർ തയ്യാറായി. ആ സാഹചര്യത്തിൽ അത് കണ്ടിരിക്കാനുള്ള കരളുറപ്പ് ഇല്ലാഞ്ഞതിനാൽ അവിടെ ഇരുന്നില്ല, പോയിക്കിടന്നു.

രാവിലെ അഞ്ചുമണിക്ക് തന്നെ തയ്യാറായി മരുഭൂമിയിലെ സൂര്യോദയം കാണാൻ പുറപ്പെട്ടു. ഒട്ടകപ്പുറത്തായിരുന്നു യാത്ര. ജീൻസിട്ട് ഒട്ടകപ്പുറത്ത് കയറിപ്പറ്റാൻ അൽപ്പം ബുദ്ധിമുട്ടി. ഒട്ടകം അതിൻ്റെതായ താളത്തിൽ പതിയെ ഉള്ളിലേക്ക് നടന്നു തുടങ്ങി. വെളിച്ചം വീണുവരുന്നതേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു. ഉദയത്തിന് സമയമായപ്പോൾ ഞങ്ങൾ ഒട്ടകപ്പുറത്ത് നിന്നും ഇറങ്ങി. നേരത്തെ പറഞ്ഞത് പോലെ മരുഭൂമിയിലെ സൂര്യോദയം എനിക്ക് ആദ്യ അനുഭവമാണ്. ഏറ്റവും ഇഷ്ടം കടലിൽ നിന്നും പൊങ്ങി വരുന്ന സൂര്യനെ തന്നെയാണ്. നമ്മളെപ്പോലെ അറബിക്കടലിൻറെ കരയിൽ താമസിക്കുന്നവർക്ക് അതൊരു കിട്ടാക്കാഴ്ച ആണെങ്കിൽ പോലും. ചെന്നൈയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ദിവസങ്ങളിൽ ഞാൻ ഈ കാഴ്ചയ്ക്കായി അതിരാവിലെ എഴുന്നേറ്റ് ഓടുമായിരുന്നു. മലയോരമോ കടലോരമോ മണലാരണ്യമോ എവിടെയുമാകട്ടെ ഉദയം കാണുന്നത് ഒരു ഉയർന്ന ആത്മീയ അനുഭവം തന്നെയാണ്.

തലേന്നത്തെ ദുരന്തത്തിൻറെ നീറ്റൽ അപ്പോഴും മനസ്സിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. അങ്ങനെ ഓരോന്നാലോചിച്ച് നിൽക്കുമ്പോൾ മനസ്സിലേക്ക് കടന്ന് വന്നത് ബുദ്ധമതക്കാരുടെ ഈ പ്രബോധനമാണ്. ‘Yesterday is a memory, tomorrow is a mystery and today is a gift, which is why it is called the present. What the caterpillar perceives is the end; to butterfly it is the beginning. Everything that has a beginning has an ending. Make your peace with that and all will be well’.