A skeptic who is yet to make peace with marriage

elizabeth gilbert

Sometime during last year I happened to read Elizabeth Gilbert’s ‘Eat, Pray, Love’ which talks about her soul-searching journey through Italy, India and Indonesia over a year after a devastating divorce. She spent time in Italy to eat and in India to seek before finding love again in a Brazilian businessman named Felipe in Bali, Indonesia. After a not-so-long period of courtship, Felipe and Liz swore their love for each other but decided never to get married as both of them had bitter divorces.
Since, ‘Eat, Pray, Love’ was not really a bad read, I picked up its sequel, ‘Committed: A skeptic makes peace with marriage‘ which focused mainly on her ordeals with the US government that ended up in her marriage with Felipe as it was legally required for him to live with her in the US. She also talks, in the books, about the history and evolution of the institution called marriage while attempting to tackle her fears of the same. The bond of true compatibility that she found between herself and Felipe made her quite confident that they would make a wonderful couple.
After finishing the book this morning, I visited her Facebook page where I found a post about her commitment ceremony with her writer-girlfriend, Rayya Elias. She separated from Felipe, her husband for nine years, in July last year after she discovered her feelings for Elias, her best friend for more than a decade. She also informs her readers that the reason she’s going public with her and Elias’s relationship now is because Elias has been diagnosed with pancreatic and liver cancer, which is incurable. She goes on, “I’m walking through this cancer journey with her, not only as her friend, but as her partner. I am exactly where I need to be — the only place I can be.”
While I wish all the best to Elizabeth Gilbert and Rayya Elias, I also realise that everything around love is beyond our comprehension and a bit complicated.
Here are some quotes from Eat, Pray and Love:
“It’s still two human beings trying to get along, so it’s going to be complicated. And love is always complicated. But humans must try to love each other. We must get our hearts broken sometimes. This is a good sign, having a broken heart. It means we have tried for something.” 
“A true soul mate is probably the most important person you’ll ever meet, because they tear down your walls and smack you awake. But to live with a soul mate forever? Nah. Too painful. Soul mates, they come into your life just to reveal another layer of yourself to you, and then leave.”

Your Feet

2015-08-28 07.04.30

When I cannot look at your face
I look at your feet.
Your feet of arched bone,
your hard little feet.
I know that they support you,
and that your sweet weight
rises upon them.
Your waist and your breasts,
the doubled purple
of your nipples,
the sockets of your eyes
that have just flown away,
your wide fruit mouth,
your red tresses,
my little tower.
But I love your feet
only because they walked
upon the earth and upon
the wind and upon the waters,
until they found me.

– Pablo Neruda

ഓർഡിനറി: ഒരു ആസ്വാദനക്കുറിപ്പ്

final for the post

“സരളമായ കഥകളിലൂടെ കൊച്ചുകൊച്ചു സാമ്യകൽപനകളിലൂടെ ദൈവമെന്നാൽ മഹിമയുള്ള മനുഷ്യനല്ലാതെ മറ്റാരുമല്ല എന്ന് പറഞ്ഞുതരികയാണ് ബോബിയച്ചൻ. മതാതീതമായ ഒരാത്മീയതയെ മതത്തിൻറെ പീഠത്തിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ടുതന്നെ പ്രകാശിപ്പിക്കാനാവും എന്ന് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു.” (ഓർഡിനറി എന്ന പുസ്തകത്തിൻറെ അവതാരികയിൽ ശ്രീ സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ)

ഇക്കാലത്തും ക്രിസ്തുവിനോടും അരികുവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവരോടുമൊക്കെ ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു എന്നെനിക്ക് തോന്നിയിട്ടുള്ള അപൂർവ്വം ചില കത്തോലിക്കാ സന്യാസസമൂഹങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ബോബി ജോസ് കട്ടികാട് എന്ന സന്യാസി പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന കപ്പൂച്ചിൻ സഭ. ഈ ചേർന്നുനിൽക്കൽ തന്നെയാണ് തങ്ങൾക്ക് മാർഗദീപമായ അസ്സീസിയിലെ ഫ്രാൻസിസിനോട് അവർക്കു ചെയ്യാവുന്ന ഏറ്റവും വലിയ നീതി. അവർ ഭരണങ്ങാനത്തു നിന്നും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന ‘അസ്സീസ്സി മാസിക’ വർഷങ്ങളായി വായിക്കാറുണ്ട്. അത് കാണപ്പെടാത്ത ദൈവത്തെക്കാളുപരി ചുറ്റുമുള്ള കാണപ്പെടുന്ന മനുഷ്യൻറെ സമസ്യകളെക്കുറിച്ച് അവർ ചർച്ച ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ്. മാസികയിലെ ‘ഹൃദയവയൽ’, ‘സഞ്ചാരിയുടെ ദൈവം’ തുടങ്ങിയ പംക്തികളിലൂടെയാണ് ബോബിയച്ചനെ അറിയുന്നത്. പിന്നീടെപ്പോഴോ ചാനലുകളിലൂടെ ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ‘ഗുരുചരണം’ എന്ന പേരിൽ ശാലോം ടീവിയിലെ ആത്മീയ പ്രഭാഷണപരമ്പരയിലും അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടു. വളിച്ച വാട്ട്സാപ്പ് തമാശകളും കാലങ്ങളായി കേട്ടുപഴകിയ ‘ഒരാൾക്കെത്ര മണ്ണ് വേണം’ പോലുള്ള കഥകളും മാത്രം പറയുന്ന പ്രഭാഷകരുടെ ഇടയിലായാണ് കാമുവിനെയും കാഫ്‌കയെയും കസാൻദ് സാക്കീസിനെയും ടാഗോറിനെയും ഓ വി വിജയനെയും ഇങ്ങിളം തലമുറയിലെ സുഭാഷ് ചന്ദ്രനെയുമൊക്കെ ലളിതമായി അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ബോബിയച്ചൻ വേറിട്ടുനിൽക്കുന്നത്.

‘ഓർഡിനറി’ എന്ന മനോഹരമായ ഏതാനും കുറിപ്പുകളുടെ സമാഹാരത്തിലൂടെ സാധാരണക്കാരുമായി ഉരഞ്ഞുരഞ്ഞ് സ്ഫുടം വെക്കാത്ത നമ്മുടെ ജീവിതങ്ങൾ എത്ര ദരിദ്രമാണെന്ന് അദ്ദേഹം കാട്ടിത്തരുന്നു. ഇങ്ങനെ സാധാരണ ജീവിതങ്ങളുമായി താദാത്മ്യപ്പെടുന്നതിൽ നിന്നും നമ്മളെ തടയുന്ന ചില അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയെ പിന്നിലുപേക്ഷിക്കുക എത്ര പ്രധാനമാണെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. തൻറെ ജനങ്ങളുടെ ഇടയിലേക്കിറങ്ങാൻ മോശയ്ക്ക് തടസ്സമായത് കൊട്ടാരജീവിതം നൽകിയ പാദുകങ്ങളാണ്. തൻറെ ദൗത്യനിർവഹണത്തിന് ആഴമില്ലാത്ത ആ സുഖജീവിതത്തിൽ നിന്നും അയാൾക്ക് പുറത്തു കടക്കേണ്ടിയിരുന്നു. ഗാന്ധിക്ക് മേൽക്കുപ്പായമാണ് ഒഴിവാക്കേണ്ടിയിരുന്നത്. മദർ തെരേസയ്ക്ക് അത് പരമ്പരാഗത സഭാവസ്‌ത്രമായിരുന്നു. രാമകൃഷ്ണ പരമഹംസന് പൂണൂലും. പാദുകങ്ങളുപേക്ഷിച്ച് പച്ചമണ്ണിൽ ചവിട്ടി നടക്കുന്നവനാണ് ഗ്രന്ഥകർത്താവും. അത് ഒരു പക്ഷെ മേൽപ്പറഞ്ഞതു പോലെ ചില അലങ്കാരങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിൻറെ പ്രതീകമാവാം. അല്ലെങ്കിൽ വ്യവസ്ഥയോടുള്ള മറുതലിക്കലാവാം. അങ്ങനെ കരുതാനാണെനിക്കിഷ്ടം. കാരണം കഴുതപ്പുറത്തെഴുന്നെള്ളിയ രാജാവിൻറെ പിൻഗാമികൾ അധികാരത്തിൻറെ കിരീടങ്ങളും അംശവടികളും പേറി തിരുമേനി, അരമന തുടങ്ങിയ അരിസ്റ്റോക്രറ്റിക് പദാവലികൾക്കുള്ളിൽ വിളങ്ങി ഭൂമിയിൽ നിന്നൽപ്പം ഉയർന്നുനിൽക്കുമ്പോൾ തൻറെ നഗ്നപാദങ്ങൾ ഭൂമിയിലാഴ്ത്തി നിൽക്കുന്ന ഈ സന്യാസിയെപ്പോലെയുള്ളവരാണ് മുന്നോട്ടുള്ള കാലത്തിൻറെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യാശ.

മതപരമായ അടയാളങ്ങളും ആചാരങ്ങളുമില്ലാതെ മതജീവിതത്തിൻറെ ഈർപ്പം നിലനിർത്താനാകുമ്പോഴാണ് യഥാർഥ ആത്മീയത ബലപ്പെടുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം തൻറെ കുറിപ്പുകളിലൂടെ സമർത്ഥിക്കുന്നു. കാലാകാലങ്ങളായി കൊട്ടിയടച്ച എല്ലാ വാതിലുകളും തുറന്നിട്ട് കുറേക്കൂടി കാറ്റും വെളിച്ചവും സാധ്യമായ വിശാലതയുടെ സുവിശേഷം എല്ലാ മതങ്ങളും പ്രസംഗിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇതരവിശ്വാസങ്ങളിലെ നന്മകളെ ഏറ്റുപറയാനുള്ള ധൈര്യവും നാമോരോരുത്തരും ആർജ്ജിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇങ്ങനെ മതാതീതമായ ആത്മീയതയ്ക്ക് ഊന്നൽ നൽകുന്ന ഒരാൾ എന്തുകൊണ്ട് സുവിശേഷ പ്രഘോഷണത്തിനു പോകുന്നു എന്ന ചോദ്യത്തിന് അദ്ദേഹത്തിന് കൃത്യമായ ഉത്തരമുണ്ട്. അത് യേശുവിനെ പരിചയപ്പെടുത്താനാണ്. കാരണം ഇങ്ങനെ ഒരാൾ ജീവിച്ചിരുന്നിട്ട് അയാളെക്കുറിച്ച് അറിയാതെ പോയാൽ നമ്മുടെ ജീവിതങ്ങൾ ദരിദ്രമായിപ്പോവും. അതുതന്നെയാണ് ബോബിയച്ചനെക്കുറിച്ച് എനിക്കും പറയാനുള്ളത്. ഇങ്ങനെയൊരാൾ ജാതിയുടെയും മതത്തിൻറെയും ദേശത്തിൻറെയും ഭാഷയുടേയുമൊക്കെ അതിർവരമ്പുകളെ കടന്നുപോകുന്ന സ്‌നേഹത്തിന്റെ ഭാഷ നല്ല തെളിമയോടെയും ഒഴുക്കോടെയും സംസാരിക്കുമ്പോൾ കേൾക്കാതിരുന്നാൽ നമ്മൾ കൂടുതൽ ദരിദ്രരായിപ്പോവില്ലേ?

Who is your SOS?

2016-10-22-17-08-01

I was on the way to meet a close friend in the evening after office. As I entered an Ola Cab, the local Uber, and shared the password with the driver to start the trip, I noticed a red SOS button flashing in one corner of the application. Though I had seen it in the past as well, I never bothered to share an emergency contact number. That day, I had a sudden intuition to do that. I don’t know why. The next question was, of course, who will be my SOS? In this big city where more than Twenty Million people live, who will run for my rescue? I did not have to think much. Something guided my fingers through the phone book to the right person. After registering his number in the App as my SOS, I leaned back on the seat. Why he? There are not many similarities between us. He is from a different geography, speaks a different language, born in some other religion and does not subscribe to my political ideologies. Still, why he? For me, it was a great realisation that our faith in human beings transcends cultures, caste, colour and creed that apparently divide us. It also reminded me of a quote of J Krishnamurti, ‘When you call yourself an Indian, Muslim, Christian, European or anything else, you are being violent. Because you are separating yourself – by belief, by nationality, by tradition – from the rest of mankind. This breeds violence.’

Let me come back to the friend I was going to meet. She is from the Eastern Region of the country while I am from the South. We have been friends for more than five years. We normally catch up once in three-four months over a drink or dinner and chat for hours. During the intervals between our meetings, there is hardly any phone calls or messages. When I got her call the day before, inviting me for dinner at a Thai restaurant, I had a sudden realisation that we had not met for more than six months. In this fast-paced life and rat-race, it is so difficult to keep a track of such things. While I was lost in all such thoughts, the cab reached my destination. She was waiting there for me. She looked weary and pale.

As we sat down for dinner and placed orders, I asked, ‘where were you lost for such a long time?’ She drank a glass of water and started narrating the ordeals she was going through. After our last meeting, she had gone home for holidays. It was during those days, she started experiencing some discomfort in her throat. The medical investigations that followed diagnosed her as having thyroid cancer. It was, of course, a great shock to everyone in her family. Preparations for her wedding were also underway. The doctors assured her a complete cure through surgery and a few rounds of radiation as it was detected at an early stage. The surgery was carried out. She left the hospital after spending a few days in the ICU and undergoing the first round of radiation. Everything was fine for a few days. Suddenly, one day she started having spasms. There were some other complications too. She was taken to the national capital, where both of us live and work, for better medical care. Further investigations revealed that the surgery had caused some damage to her thyroid gland. It was yet another shock! Still, the doctors promised her the best possible treatment and a total recovery. Her second round of radiation will start in a few days. In the meantime, she started attending to her duties.

Two days back, while going to office in a cab, she felt that she was going to faint. Immediately she alerted her aunt and asked the driver to take her back home. By the time the cab returned to her residence, she was almost unconscious. She was taken to the hospital immediately. This incident created a lot of panic at her home. She was asked to stop working till she would be completely alright. But, she is not in a mood to listen to anyone. After hearing all these, I just said, ‘you are more courageous than what you think’. She just smiled and said that she would take me to her hospital to orient me about the procedures related to her treatment there. Why? I asked. She leaned forward, looked into my eyes and said, ‘because I want you to be my SOS, you may have to rush me to the hospital if something happens while I am away from home.

Who is your SOS?

Lead Kindly Light!

2015-08-28-07-04-30

Heard this Zen story while listening to a spiritual discourse online recently. A blind monk was on a pilgrimage. It was getting dark. Seeing him walking in darkness, a noble-hearted man came forward and offered him an oil lamp. ‘I am blind, carrying this lamp is not going to be of any help to me’, said the monk. ‘May be’, said the man, ‘but it will help others to see you and save you from being hit by someone as you walk in darkness’. The monk was convinced, he accepted the lamp and continued his journey. After a while, someone banged into him and he fell on the ground. ‘Sorry, it was too dark. I didn’t see you walking against me’, said the one who knocked him down. The monk asked, ‘didn’t you see the lamp I am carrying? ‘Your lamp was probably blown off in the wind’, he said stretching out his hand to help the monk get up.

‘Someone else’s light will not lead us in our spiritual journey. Our inner light alone can help us progress in it’, concluded the preacher.

————————————————————————–

“Lead, kindly light, amid the encircling gloom,
lead thou me on;
the night is dark, and I am far from home;
lead thou me on.
Keep thou my feet; I do not ask to see
the distant scene; one step enough for me.”

-Cardinal Newman

To the land of enlightenment of the Buddha

During the journey from Delhi to Bodhgaya, the land of the Buddha’s enlightenment; I was reading Elizabeth Gilbert’s Eat Pray Love. It is a narrative of her soul-searching journey through Italy, India and Indonesia. She talks about the elusive fourth level of human consciousness which the Yogis call ‘Turiya’. The constant awareness and experience of God-presence within us happens at this stage. Great saints like the Buddha always lived in the Turiya state. On the other hand, the lives of ordinary human beings like us just move between the first three levels of consciousness – waking, dreaming or deep dreamless sleep. It may be coincidental that I was undertaking a journey to this Holy Land of the Buddhists at the age of thirty five, the age in which the Buddha attained enlightenment. Let there be some light!

Bodhgaya is in the Indian State of Bihar. The place is well-connected with Delhi and Kolkata by air and rail.  This place gets most of the visitors during winter, especially December and January.  Every year, in January, thousands of pilgrims from across the globe reach Bodhgaya for the ‘Kalachakra Puja’ in which the Dalai Lama also takes part most of the times. The major attraction in Bodh Gaya is the ‘Mahabodhi Mahavihara Temple’ built in the place where the Buddha attained enlightenment during 6th Century BC.  It is believed that Emperor Ashoka of the Maurya Dynasty, who ruled most of the Indian Subcontinent, set up a Diamond Throne there to mark the seat of enlightenment in 3rd Century BC. Thereafter, he built a stupa in veneration of the Buddha. The original structure of the Mahabodhi temple was completed by kings of the Gupta Dynasty in the 7th Century A.D. Over the centuries that followed, the temple went through various rounds of renovations and restorations. In 2002, the UNESCO declared the Mahabodhi Mahavihara as a World Heritage Property.

The area outside the complex has a good number of Buddhist temples and monasteries established by the countries where Buddhism is very popular, especially countries from South East Asia. Nearly 40% of the global Buddhist population lives in this region. The contributions of Emperor Ashoka towards the spread of Buddhism are remarkable. Along with other missionaries, he sent his own children Mahinda and Sangha Mitta to preach the teachings of Buddha in Sri Lanka from where it spread to South Asia, China and rest of the world. Many of the historians believe that Ashoka’s conversion to Buddhism and the path of peace led to the downfall of the Maurya Dynasty. I have always admired Buddhism as a religion of less-materialistic and peace-loving people. But, the kind of news that come out from countries like Myanmar and Sri Lanka nowadays are not so good to hear. Globally, we see an uprising of various fundamentalist right-wing religious groups.

My return train to Delhi was at midnight. So, after roaming around for the entire day, I returned to the Mahabodhi Temple premise and spent nearly three hours there listening to the chants. It was a Sunday. There was a sea of people – Buddhist monks from various countries, tourists, and the locals. Most of the visitors from the US and Europe can be put under the category of ‘seekers’ from their body language. Elizabeth Gilbert says in her book that as people age there is a growing longing to have something to believe in. But, the problem is what to worship, whom to pray to? For those who wish to visit, Bodhgaya will be a great experience. Still, I would advise you not to go to religious places looking for peace, tranquillity and serenity. You are not likely to find it in such places if you are not finding it wherever you are.

“Nobody bestows enlightenment. No one owns it. Fully realising your own nature is what the Buddhas call enlightenment”.

(ഡൽഹിയിൽ നിന്നും ഗയയിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ എലിസബത്ത് ഗിൽബർട്ടിൻറെ ‘Eat Pray Love’ എന്ന പുസ്തകം കൂട്ടിനുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ച് അവർ നടത്തിയ ആത്മീയാന്വേഷണങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഇതിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. എന്റേത് ഒരു ആത്മീയയാത്ര ഒന്നും അല്ലായിരുന്നെങ്കിലും അവർ പറയുന്ന പല കാര്യങ്ങളും ആ യാത്രയുടെ സ്വഭാവത്തിന് അനുയോജ്യമായി തോന്നി. മനുഷ്യൻറെ അവബോധത്തിൻറെ നാലാമത്തെ തലത്തിൽ ആണത്രേ ഉള്ളിലെ ദൈവിക സാന്നിധ്യം അവന് നിരന്തരമായി അനുഭവപ്പെട്ട് തുടങ്ങുന്നത്. ഈ അവസ്ഥയെ ‘തുറിയ’ (Turiya) എന്ന് യോഗാചാര്യന്മാർ വിളിക്കുന്നു. നമ്മുടെയൊക്കെ ജീവിതം ആദ്യത്തെ മൂന്ന് തലങ്ങളിൽ – ഉണർന്നിരിക്കുക, ഉറങ്ങുക, സ്വപ്നം കാണുക – അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും ചാഞ്ചാടി അങ്ങനെയങ്ങ് തീർന്ന് പോകാറാണ് പതിവ്. ഇടയ്‌ക്കൊക്കെ മേൽപ്പറഞ്ഞ രീതിയിലുള്ള അനിർവ്വചനീയമായ ആനന്ദാനുഭവങ്ങൾ നമുക്കും ഉണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും അത് അധികം നീണ്ടുനിൽക്കാറില്ല. ശ്രീബുദ്ധനെ പോലെയുള്ളവർ നമ്മളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്ഥരാകുന്നത് ഇവിടെയാണ്. മുപ്പത്തിയഞ്ചാമത്തെ വയസ്സിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധോദയമുണ്ടായ നാട്ടിലേക്ക് യാത്ര പോകുമ്പോൾ എനിക്കും അതേ പ്രായം. അതുകൊണ്ട് ഇനിയെങ്ങാനും തലയ്ക്കകത്ത് അൽപ്പം വെളിച്ചം കയറിയാലോ എന്നുള്ള അത്യാഗ്രഹം ഇല്ലാതിരുന്നില്ല.
പാറ്റ്നയിൽ നിന്നും ഗയയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് നൂറ് കിലോമീറ്റർ ദൂരം. ഇപ്പോഴും ബീഹാറിൽ റോഡ് യാത്രയേക്കാൾ സുരക്ഷിതം ട്രെയിൻ തന്നെയാണെന്ന് അവിടുത്തുകാർ പറയുന്നു. ഡൽഹിയിൽ നിന്നും കൽക്കത്തയിൽ നിന്നും എല്ലാം ഗയയിലേക്ക് നേരിട്ട് ട്രെയിനുകൾ ഉണ്ട്. വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദുക്കൾ ജീവിതത്തിൽ ഒരിക്കലെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചിരിക്കണം എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന, മഹാവിഷ്ണുവിൻറെ പാദം പതിഞ്ഞ ‘വിഷ്ണുപദ്’ അമ്പലമുണ്ട് ഗയയിൽ. മരിച്ചുപോയവർക്ക് ശേഷക്രിയ ചെയ്യാനും ആളുകൾ ധാരാളമായി അവിടെ പോകാറുണ്ട്. സമയവും സാഹചര്യവും ഉള്ളവർക്ക് അവിടെയും ഒരു സന്ദർശനമാകാം. ഗയ പട്ടണത്തിൽ നിന്നും പതിനഞ്ച് കിലോമീറ്ററോളം യാത്ര ചെയ്താൽ ബുദ്ധമതക്കാരുടെ മെക്കയായ ബോധഗയയിൽ എത്താം. ശീതകാലത്താണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ സന്ദർശകർ, പ്രത്യേകിച്ച് ഡിസംബർ – ജനുവരി മാസങ്ങളിൽ. എല്ലാ വർഷവും ജനുവരിയിൽ ദലൈലാമ പങ്കെടുക്കാറുള്ള കാലചക്രപൂജയ്ക്കായി പതിനായിരങ്ങൾ പല ദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ഇവിടെ എത്താറുണ്ട്.
ബോധഗയയിലെ പ്രധാന ആകർഷണം ബി. സി ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബുദ്ധന് ബോധോദയമുണ്ടായ സ്ഥലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന മഹാബോധി മഹാവിഹാര മന്ദിരമാണ്. ഈ സ്ഥലം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത് മഹാനായ അശോക ചക്രവർത്തിയാണ്. പിന്നീട് ക്രിസ്തുവിന് ശേഷം ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗുപ്തരാജാക്കന്മാരാണ് ഈയമ്പലത്തിൻറെ ആദ്യഘടന പൂർത്തീകരിക്കുന്നത്. പിന്നീട് ഒട്ടേറെ നവീകരണ പ്രവർത്തങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോയതിന് ശേഷമാണ് ഇന്ന് കാണുന്ന രൂപത്തിലേക്ക് ഇത് എത്തുന്നത്. രണ്ടായിരത്തിരണ്ടിൽ യൂനെസ്കോ ഈ മന്ദിരത്തെ ഒരു ‘വേൾഡ് ഹെറിറ്റേജ് സൈറ്റ്’ ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഈ പരിസരത്തേക്ക് മൊബൈൽ ഫോണുകൾ അടുപ്പിക്കില്ല. അതിനാൽ ഫോട്ടോ എടുക്കേണ്ടവർ ക്യാമറ വേറെ കരുതണം. അതിന് പ്രത്യേകം പണം അടയ്ക്കണം. ക്ലിക്ക് ചെയ്യപ്പെടുമ്പോഴെല്ലാം ആ വ്യക്‌തിയുടെയോ വസ്തുവിന്റെയോ ചൈതന്യം അൽപ്പാൽപ്പമായി കുറഞ്ഞു പോകുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന ഒരു ജനത എവിടെയോ ഉള്ളതായി വായിച്ചതോർക്കുന്നു. ക്യാമറ ഇല്ലാതിരുന്നതിനാൽ മഹാബോധി പരിസരത്തിൻറെ ചൈതന്യം കവരാൻ എനിക്ക് ഇട വന്നില്ല.
മഹാബോധി പരിസരം കഴിഞ്ഞാൽ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണം ബുദ്ധമതത്തിന് നല്ല വേരോട്ടമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന അമ്പലങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളുമാണ്. ഓരോന്നും അവരുടെ തനതായ ശൈലിയിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവ. തെക്ക് കിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുടെ ശക്തമായ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ട് ഇവിടെ. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ബുദ്ധമതാനുയായികളുടെ നാൽപ്പത് ശതമാനവും ഈ മേഖലയിൽ നിന്നാണ്. ബുദ്ധമതത്തിൻറെ വ്യാപനത്തിൽ അശോക ചക്രവർത്തി വഹിച്ച പങ്ക് ചെറുതല്ല. സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച സ്വന്തം മക്കളായ മഹിന്ദയെയും സംഘമിത്തയേയും അടക്കം മതപ്രചാരണത്തിനായി വിവിധ ദേശങ്ങളിലേക്ക് അയയ്ക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ബുദ്ധമതത്തിലേക്കും അത് നിഷ്ക്കർഷിക്കുന്ന സമാധാനത്തിൻറെ പാതയിലേക്കുമുള്ള ചുവടുമാറ്റമാണ് മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിൻറെ തകർച്ചയിലേക്ക് നയിച്ചതെന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു. ഭൗതികതയിൽ അധികം അഭിരമിക്കാത്ത, സമാധാനപ്രിയരായ ആളുകളുടെ ഒരു സമൂഹമായി ബുദ്ധമതത്തെ ഞാൻ നോക്കിക്കണ്ട ഒരു സമയമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ മ്യാൻമാറിൽ നിന്നും ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്നും മറ്റും വരുന്ന വാർത്തകൾ അത്ര സുഖകരമല്ല. ലോകമെമ്പാടും ഭൂരിപക്ഷം ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ മേൽ കുതിരകയറുന്ന ഒരവസ്ഥയുണ്ട്. അതുപോലെ തന്നെ ഇതിനേയും കാണാം.
അമ്പലങ്ങൾ കണ്ട് അങ്ങനെ നടക്കുമ്പോഴാണ് ഈ ‘ബിനാലെ’ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ കൊച്ചിയിൽ മാത്രമുള്ളതല്ല എന്ന് മനസ്സിലാകുന്നത്. സർക്കാരിൻറെ ഒരു പഴയ ഹോട്ടലിൽ ‘ബോധഗയ ബിനാലെ’ നടക്കുന്നു. അവിടെ കയറിയിരുന്ന് അൽപ്പം വിശ്രമിക്കാം എന്ന് കരുതി. ‘The urgency of peace in the contemporary times’ എന്ന വിഷയത്തിൽ ഒരു ചർച്ച തുടങ്ങുന്ന സമയമായിരുന്നു. കൊച്ചിക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ ബോധഗയയിലാണ് ബിനാലെ നടക്കുന്നത് എന്ന് സംഘാടകർ അഭിമാനത്തോടെ പറയുന്നത് കേട്ടു. അങ്ങനെ ആദ്യമായി ഞാനും ഒരു ബിനാലെ കണ്ടു. ശ്രീനിവാസൻ പറയുന്നത് പോലെ നമ്മൾ സാധാരണക്കാർക്ക് മനസ്സിലാകുന്ന സൃഷ്ടികളും ധാരാളം. മലയാളികളുടേതടക്കം. ക്രിസ്തുമസ്സിന് നാട്ടിൽ പോകുമ്പോൾ കൊച്ചിയിലെ ബിനാലേയും ഒന്ന് കാണണം.
ഡൽഹിയിലേക്ക് തിരിച്ച് പോകാനുള്ള ട്രെയിൻ രാത്രി വൈകി ആയിരുന്നതിനാൽ പകലത്തെ കറക്കമെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ വീണ്ടും മഹാബോധി പരിസരത്തേക്ക് പോയി. അമ്പലത്തിൽ നിന്നും വരുന്ന മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങൾ കേട്ട് ഏതാണ്ട് മൂന്ന് മണിക്കൂറോളം അവിടെ ഇരുന്നു. അന്നൊരു ഞായറാഴ്ച്ചയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പല രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും വന്നിട്ടുള്ള സന്യാസിമാർ, സന്ദർശകർ, തദ്ദേശീയർ തുടങ്ങി ഒരു ജനസാഗരം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അമേരിക്കയിൽ നിന്നും യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഒക്കെ വന്നിട്ടുള്ളവരെ അവരുടെ ശരീരഭാഷയിൽ നിന്നും ”Seekers’ എന്ന വിഭാഗത്തിൽ പെടുത്താം. എലിസബത്ത് ഗിൽബെർട്ടിൻറെ പുസ്തകത്തിൽ പറയുന്നത് പോലെ അവരുടെ നാട്ടിൽ ജീവിതത്തിൻറെ ആദ്യത്തെ മൂന്നുനാല് ദശാബ്ദങ്ങൾ ഭൗതികതയിൽ മാത്രം മുഴുകി ജീവിക്കുന്ന പലരിലും പ്രായം മുന്നോട്ട് പോകുന്തോറും എന്തിലെങ്കിലുമൊക്കെ വിശ്വസിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം തീവ്രമാകുന്നത് കാണാമത്രെ. അങ്ങനെ ആരിൽ വിശ്വസിക്കണം എന്നുള്ള അന്വേഷണത്തിലാണവർ.
സന്ദർശിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ബോധഗയ തീർച്ചയായും നല്ലൊരു അനുഭവമായിരിക്കും. എന്നാൽ ശാന്തി, സമാധാനം ഇതൊന്നും ആഗ്രഹിച്ച് ഇത്തരം സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പോകണ്ട. കിട്ടാൻ സാദ്ധ്യത കുറവാണ്. ഇതെല്ലാം അവനവനായിരിക്കുന്ന ഇടങ്ങളിൽ കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ വേറെ ഒരിടത്തും കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കില്ല.)