HIV and Depression: Let’s talk



Deepak (name changed) found out about his HIV infection at a blood donation camp. It devastated him! Not yet out of his post graduate college, he did not have the courage to share the news with his parents, skipped lecturers at college and locked himself at home. He fell hopeless, and was in a state of an emotional upheaval. With much persuasion from his mother, Deepak finally opened up to her. Though it took her some time to accept reality, she never blamed her son, and instead, gave him the assurance that the entire family would support him, and never forsake him. The family got him enrolled for ART, and subsequently he became a part of Vihaan Care and Support (CSC) programme. The CSC provided him with peer support to cope better with his new circumstances. He realized that HIV was no longer a life threatening health issue, but a manageable one. Today, he sees life with much more optimism and fortitude. He has resumed his studies as well, and is closer to his family. He completed his study and is confidently managing a CSC working as a Project Coordinator.

HIV is still considered a jarring enough diagnosis to plunge a patient into depression. The Healthline News in 2014, highlighted, “When depression is paired with HIV, the two diseases can feed off of one another. A 2001 meta-analysis of studies on HIV and depression underscored the severity of the problem. It showed that people with HIV run twice the risk of depression as those who are at-risk for HIV but remain uninfected.”

I talk about this story today, as the central theme of this year’s World Health Day is ‘Depression’. Every day, across India, 360 care and support centres and 32 Help Desks teams consisting of counsellors, peer counsellors and outreach workers from the Vihaan programme, reach out to thousands of individuals living with HIV, many of themselves living with HIV. They encourage and support them to accept life with courage, actively access and retain themselves in care, support and treatment services, and have a positive outlook towards their lives. At Vihaan, we believe mental health is a crucial factor in ensuring the wellbeing of PLHIV. This World Health Day, we pledge to renew our commitment to continue to support PLHIV to improve the quality of their lives by helping them in enhancing their mental health and wellbeing.

Early birds catch the train!


I witnessed this scene at the South Railway Station in Ernakulam last week. The Kozhikode – Trivandrum Shatabdi started moving from the station. Suddenly, a young girl with a shoulder bag rushed down through the stairs of the footbridge and started running along the platform trying to get into the train which had already gained speed. Passengers on the platform yelled at her to stop the adventure. Still, she was not willing to give up. Somehow she managed to catch hold of the handrail of the door but slipped from the step and was about to fall in between the moving train and platform. There was a great panic among those who were watching it. Suddenly, there came a hand from inside and pulled her in. All those who were witnessing the scene sighed in relief. For the rest of her life, I am sure, the girl will refer to that hand as the ‘Hand of God’.

Please start early and reach on time for your flight, train bus etc. Sometimes, circumstances beyond your control might prevent you from doing so. Still, don’t resort to such adventures. Just give up because reaching late for everything everywhere is an accepted practice in India. So don’t worry. After all, what is more important in life than being alive?

Does it really mean the end of everything?

2017-03-14 18.38.44

I met her in the early 2000s during a three-day a journalism workshop in our city. We were in the same group for all activities and became great friends by the time the workshop got over. We realized that, between us, there are a lot of common interests as well – books, movies, music, travel etc. At that time, both of us had completed our high school and about to enter the Pre-University Programme. I was seriously thinking about journalism as my future career, inspired by some movies I had watched. She was not quite sure about what next. She said she had no option but to listen to her parents.

Anyway, after returning from the workshop, we started writing letters to each other about life in general, the movies we watched, the books we read and so on. It was, of course, before the advent of mobile phones. We were not having a landline at home. Though she had one, I never tried to ring her up. The letter writing went on for almost two years till I packed my bag and left home to live the life of a gypsy which I think I continue to live even today.

After a few years, she found me when Orkut became the order of the day. She was pursuing final year of MBBS in a prestigious medical college at that time. After a few months, I happened to be in the city where she studied. We met again after so long and, sitting in the railway station, talked to each other for hours about the developments in our lives during that period without any communication. After that, there was hardly any communication between us though both of us possessed mobile phones by that time.  When Orkut died its natural death, she added me as a friend in Facebook. We have always been connected without any communication ever since we met for the second time in the railway station.

Today, my work brought me to the same railway station again which, of course, took me down memory lane. It was a shocking realisation for me that I had not seen any FB update from her for quite a long period of time. I searched for her in the list of my friends. The account is still there but I could not find any update after mid-2015. And, unfortunately, the intro section in her timeline which earlier talked in detail about her background, academics, career etc. has now been reduced to just one line – ‘Married to Mr. X’

(The photograph is of the railway station. It has nothing much to do with the story)

Service with a smile


Karnataka State Road Transport Corporation (KSRTC) could probably be the best among state-owned surface public transport systems in India. You hardly find any private buses plying in the state. KSRTC has such a great network covering the interior areas of the state as well. You may not find so many different types of buses, from ordinary to luxury, in the fleet of other states. The ownership and commitment displayed by their staff is also exemplary. You can find them standing outside the bus at terminals inviting passengers. A few months back, we were travelling from Bangalore airport to Mysore. There were some tensions in Mandya (on the way) due to the Kaveri water dispute between Karnataka and Tamilnadu. We were a bit apprehensive but the driver assured that he would take us safe to Mysore, may be through some interior roads, though he was not sure how much time it would take to reach the destination. Such an attitude makes a lot of difference! He kept his promise though an otherwise three-hour journey took six hours that day. And, I hear that it’s a profit making entity too unlike the state transport corporations of other state. Kudos to the Corporation and its team!

To the land of enlightenment of the Buddha

During the journey from Delhi to Bodhgaya, the land of the Buddha’s enlightenment; I was reading Elizabeth Gilbert’s Eat Pray Love. It is a narrative of her soul-searching journey through Italy, India and Indonesia. She talks about the elusive fourth level of human consciousness which the Yogis call ‘Turiya’. The constant awareness and experience of God-presence within us happens at this stage. Great saints like the Buddha always lived in the Turiya state. On the other hand, the lives of ordinary human beings like us just move between the first three levels of consciousness – waking, dreaming or deep dreamless sleep. It may be coincidental that I was undertaking a journey to this Holy Land of the Buddhists at the age of thirty five, the age in which the Buddha attained enlightenment. Let there be some light!

Bodhgaya is in the Indian State of Bihar. The place is well-connected with Delhi and Kolkata by air and rail.  This place gets most of the visitors during winter, especially December and January.  Every year, in January, thousands of pilgrims from across the globe reach Bodhgaya for the ‘Kalachakra Puja’ in which the Dalai Lama also takes part most of the times. The major attraction in Bodh Gaya is the ‘Mahabodhi Mahavihara Temple’ built in the place where the Buddha attained enlightenment during 6th Century BC.  It is believed that Emperor Ashoka of the Maurya Dynasty, who ruled most of the Indian Subcontinent, set up a Diamond Throne there to mark the seat of enlightenment in 3rd Century BC. Thereafter, he built a stupa in veneration of the Buddha. The original structure of the Mahabodhi temple was completed by kings of the Gupta Dynasty in the 7th Century A.D. Over the centuries that followed, the temple went through various rounds of renovations and restorations. In 2002, the UNESCO declared the Mahabodhi Mahavihara as a World Heritage Property.

The area outside the complex has a good number of Buddhist temples and monasteries established by the countries where Buddhism is very popular, especially countries from South East Asia. Nearly 40% of the global Buddhist population lives in this region. The contributions of Emperor Ashoka towards the spread of Buddhism are remarkable. Along with other missionaries, he sent his own children Mahinda and Sangha Mitta to preach the teachings of Buddha in Sri Lanka from where it spread to South Asia, China and rest of the world. Many of the historians believe that Ashoka’s conversion to Buddhism and the path of peace led to the downfall of the Maurya Dynasty. I have always admired Buddhism as a religion of less-materialistic and peace-loving people. But, the kind of news that come out from countries like Myanmar and Sri Lanka nowadays are not so good to hear. Globally, we see an uprising of various fundamentalist right-wing religious groups.

My return train to Delhi was at midnight. So, after roaming around for the entire day, I returned to the Mahabodhi Temple premise and spent nearly three hours there listening to the chants. It was a Sunday. There was a sea of people – Buddhist monks from various countries, tourists, and the locals. Most of the visitors from the US and Europe can be put under the category of ‘seekers’ from their body language. Elizabeth Gilbert says in her book that as people age there is a growing longing to have something to believe in. But, the problem is what to worship, whom to pray to? For those who wish to visit, Bodhgaya will be a great experience. Still, I would advise you not to go to religious places looking for peace, tranquillity and serenity. You are not likely to find it in such places if you are not finding it wherever you are.

“Nobody bestows enlightenment. No one owns it. Fully realising your own nature is what the Buddhas call enlightenment”.

(ഡൽഹിയിൽ നിന്നും ഗയയിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ എലിസബത്ത് ഗിൽബർട്ടിൻറെ ‘Eat Pray Love’ എന്ന പുസ്തകം കൂട്ടിനുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ച് അവർ നടത്തിയ ആത്മീയാന്വേഷണങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഇതിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. എന്റേത് ഒരു ആത്മീയയാത്ര ഒന്നും അല്ലായിരുന്നെങ്കിലും അവർ പറയുന്ന പല കാര്യങ്ങളും ആ യാത്രയുടെ സ്വഭാവത്തിന് അനുയോജ്യമായി തോന്നി. മനുഷ്യൻറെ അവബോധത്തിൻറെ നാലാമത്തെ തലത്തിൽ ആണത്രേ ഉള്ളിലെ ദൈവിക സാന്നിധ്യം അവന് നിരന്തരമായി അനുഭവപ്പെട്ട് തുടങ്ങുന്നത്. ഈ അവസ്ഥയെ ‘തുറിയ’ (Turiya) എന്ന് യോഗാചാര്യന്മാർ വിളിക്കുന്നു. നമ്മുടെയൊക്കെ ജീവിതം ആദ്യത്തെ മൂന്ന് തലങ്ങളിൽ – ഉണർന്നിരിക്കുക, ഉറങ്ങുക, സ്വപ്നം കാണുക – അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും ചാഞ്ചാടി അങ്ങനെയങ്ങ് തീർന്ന് പോകാറാണ് പതിവ്. ഇടയ്‌ക്കൊക്കെ മേൽപ്പറഞ്ഞ രീതിയിലുള്ള അനിർവ്വചനീയമായ ആനന്ദാനുഭവങ്ങൾ നമുക്കും ഉണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും അത് അധികം നീണ്ടുനിൽക്കാറില്ല. ശ്രീബുദ്ധനെ പോലെയുള്ളവർ നമ്മളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്ഥരാകുന്നത് ഇവിടെയാണ്. മുപ്പത്തിയഞ്ചാമത്തെ വയസ്സിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധോദയമുണ്ടായ നാട്ടിലേക്ക് യാത്ര പോകുമ്പോൾ എനിക്കും അതേ പ്രായം. അതുകൊണ്ട് ഇനിയെങ്ങാനും തലയ്ക്കകത്ത് അൽപ്പം വെളിച്ചം കയറിയാലോ എന്നുള്ള അത്യാഗ്രഹം ഇല്ലാതിരുന്നില്ല.
പാറ്റ്നയിൽ നിന്നും ഗയയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് നൂറ് കിലോമീറ്റർ ദൂരം. ഇപ്പോഴും ബീഹാറിൽ റോഡ് യാത്രയേക്കാൾ സുരക്ഷിതം ട്രെയിൻ തന്നെയാണെന്ന് അവിടുത്തുകാർ പറയുന്നു. ഡൽഹിയിൽ നിന്നും കൽക്കത്തയിൽ നിന്നും എല്ലാം ഗയയിലേക്ക് നേരിട്ട് ട്രെയിനുകൾ ഉണ്ട്. വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദുക്കൾ ജീവിതത്തിൽ ഒരിക്കലെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചിരിക്കണം എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന, മഹാവിഷ്ണുവിൻറെ പാദം പതിഞ്ഞ ‘വിഷ്ണുപദ്’ അമ്പലമുണ്ട് ഗയയിൽ. മരിച്ചുപോയവർക്ക് ശേഷക്രിയ ചെയ്യാനും ആളുകൾ ധാരാളമായി അവിടെ പോകാറുണ്ട്. സമയവും സാഹചര്യവും ഉള്ളവർക്ക് അവിടെയും ഒരു സന്ദർശനമാകാം. ഗയ പട്ടണത്തിൽ നിന്നും പതിനഞ്ച് കിലോമീറ്ററോളം യാത്ര ചെയ്താൽ ബുദ്ധമതക്കാരുടെ മെക്കയായ ബോധഗയയിൽ എത്താം. ശീതകാലത്താണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ സന്ദർശകർ, പ്രത്യേകിച്ച് ഡിസംബർ – ജനുവരി മാസങ്ങളിൽ. എല്ലാ വർഷവും ജനുവരിയിൽ ദലൈലാമ പങ്കെടുക്കാറുള്ള കാലചക്രപൂജയ്ക്കായി പതിനായിരങ്ങൾ പല ദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ഇവിടെ എത്താറുണ്ട്.
ബോധഗയയിലെ പ്രധാന ആകർഷണം ബി. സി ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബുദ്ധന് ബോധോദയമുണ്ടായ സ്ഥലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന മഹാബോധി മഹാവിഹാര മന്ദിരമാണ്. ഈ സ്ഥലം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത് മഹാനായ അശോക ചക്രവർത്തിയാണ്. പിന്നീട് ക്രിസ്തുവിന് ശേഷം ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗുപ്തരാജാക്കന്മാരാണ് ഈയമ്പലത്തിൻറെ ആദ്യഘടന പൂർത്തീകരിക്കുന്നത്. പിന്നീട് ഒട്ടേറെ നവീകരണ പ്രവർത്തങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോയതിന് ശേഷമാണ് ഇന്ന് കാണുന്ന രൂപത്തിലേക്ക് ഇത് എത്തുന്നത്. രണ്ടായിരത്തിരണ്ടിൽ യൂനെസ്കോ ഈ മന്ദിരത്തെ ഒരു ‘വേൾഡ് ഹെറിറ്റേജ് സൈറ്റ്’ ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഈ പരിസരത്തേക്ക് മൊബൈൽ ഫോണുകൾ അടുപ്പിക്കില്ല. അതിനാൽ ഫോട്ടോ എടുക്കേണ്ടവർ ക്യാമറ വേറെ കരുതണം. അതിന് പ്രത്യേകം പണം അടയ്ക്കണം. ക്ലിക്ക് ചെയ്യപ്പെടുമ്പോഴെല്ലാം ആ വ്യക്‌തിയുടെയോ വസ്തുവിന്റെയോ ചൈതന്യം അൽപ്പാൽപ്പമായി കുറഞ്ഞു പോകുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന ഒരു ജനത എവിടെയോ ഉള്ളതായി വായിച്ചതോർക്കുന്നു. ക്യാമറ ഇല്ലാതിരുന്നതിനാൽ മഹാബോധി പരിസരത്തിൻറെ ചൈതന്യം കവരാൻ എനിക്ക് ഇട വന്നില്ല.
മഹാബോധി പരിസരം കഴിഞ്ഞാൽ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണം ബുദ്ധമതത്തിന് നല്ല വേരോട്ടമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന അമ്പലങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളുമാണ്. ഓരോന്നും അവരുടെ തനതായ ശൈലിയിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവ. തെക്ക് കിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുടെ ശക്തമായ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ട് ഇവിടെ. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ബുദ്ധമതാനുയായികളുടെ നാൽപ്പത് ശതമാനവും ഈ മേഖലയിൽ നിന്നാണ്. ബുദ്ധമതത്തിൻറെ വ്യാപനത്തിൽ അശോക ചക്രവർത്തി വഹിച്ച പങ്ക് ചെറുതല്ല. സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച സ്വന്തം മക്കളായ മഹിന്ദയെയും സംഘമിത്തയേയും അടക്കം മതപ്രചാരണത്തിനായി വിവിധ ദേശങ്ങളിലേക്ക് അയയ്ക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ബുദ്ധമതത്തിലേക്കും അത് നിഷ്ക്കർഷിക്കുന്ന സമാധാനത്തിൻറെ പാതയിലേക്കുമുള്ള ചുവടുമാറ്റമാണ് മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിൻറെ തകർച്ചയിലേക്ക് നയിച്ചതെന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു. ഭൗതികതയിൽ അധികം അഭിരമിക്കാത്ത, സമാധാനപ്രിയരായ ആളുകളുടെ ഒരു സമൂഹമായി ബുദ്ധമതത്തെ ഞാൻ നോക്കിക്കണ്ട ഒരു സമയമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ മ്യാൻമാറിൽ നിന്നും ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്നും മറ്റും വരുന്ന വാർത്തകൾ അത്ര സുഖകരമല്ല. ലോകമെമ്പാടും ഭൂരിപക്ഷം ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ മേൽ കുതിരകയറുന്ന ഒരവസ്ഥയുണ്ട്. അതുപോലെ തന്നെ ഇതിനേയും കാണാം.
അമ്പലങ്ങൾ കണ്ട് അങ്ങനെ നടക്കുമ്പോഴാണ് ഈ ‘ബിനാലെ’ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ കൊച്ചിയിൽ മാത്രമുള്ളതല്ല എന്ന് മനസ്സിലാകുന്നത്. സർക്കാരിൻറെ ഒരു പഴയ ഹോട്ടലിൽ ‘ബോധഗയ ബിനാലെ’ നടക്കുന്നു. അവിടെ കയറിയിരുന്ന് അൽപ്പം വിശ്രമിക്കാം എന്ന് കരുതി. ‘The urgency of peace in the contemporary times’ എന്ന വിഷയത്തിൽ ഒരു ചർച്ച തുടങ്ങുന്ന സമയമായിരുന്നു. കൊച്ചിക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ ബോധഗയയിലാണ് ബിനാലെ നടക്കുന്നത് എന്ന് സംഘാടകർ അഭിമാനത്തോടെ പറയുന്നത് കേട്ടു. അങ്ങനെ ആദ്യമായി ഞാനും ഒരു ബിനാലെ കണ്ടു. ശ്രീനിവാസൻ പറയുന്നത് പോലെ നമ്മൾ സാധാരണക്കാർക്ക് മനസ്സിലാകുന്ന സൃഷ്ടികളും ധാരാളം. മലയാളികളുടേതടക്കം. ക്രിസ്തുമസ്സിന് നാട്ടിൽ പോകുമ്പോൾ കൊച്ചിയിലെ ബിനാലേയും ഒന്ന് കാണണം.
ഡൽഹിയിലേക്ക് തിരിച്ച് പോകാനുള്ള ട്രെയിൻ രാത്രി വൈകി ആയിരുന്നതിനാൽ പകലത്തെ കറക്കമെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ വീണ്ടും മഹാബോധി പരിസരത്തേക്ക് പോയി. അമ്പലത്തിൽ നിന്നും വരുന്ന മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങൾ കേട്ട് ഏതാണ്ട് മൂന്ന് മണിക്കൂറോളം അവിടെ ഇരുന്നു. അന്നൊരു ഞായറാഴ്ച്ചയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പല രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും വന്നിട്ടുള്ള സന്യാസിമാർ, സന്ദർശകർ, തദ്ദേശീയർ തുടങ്ങി ഒരു ജനസാഗരം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അമേരിക്കയിൽ നിന്നും യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഒക്കെ വന്നിട്ടുള്ളവരെ അവരുടെ ശരീരഭാഷയിൽ നിന്നും ”Seekers’ എന്ന വിഭാഗത്തിൽ പെടുത്താം. എലിസബത്ത് ഗിൽബെർട്ടിൻറെ പുസ്തകത്തിൽ പറയുന്നത് പോലെ അവരുടെ നാട്ടിൽ ജീവിതത്തിൻറെ ആദ്യത്തെ മൂന്നുനാല് ദശാബ്ദങ്ങൾ ഭൗതികതയിൽ മാത്രം മുഴുകി ജീവിക്കുന്ന പലരിലും പ്രായം മുന്നോട്ട് പോകുന്തോറും എന്തിലെങ്കിലുമൊക്കെ വിശ്വസിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം തീവ്രമാകുന്നത് കാണാമത്രെ. അങ്ങനെ ആരിൽ വിശ്വസിക്കണം എന്നുള്ള അന്വേഷണത്തിലാണവർ.
സന്ദർശിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ബോധഗയ തീർച്ചയായും നല്ലൊരു അനുഭവമായിരിക്കും. എന്നാൽ ശാന്തി, സമാധാനം ഇതൊന്നും ആഗ്രഹിച്ച് ഇത്തരം സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പോകണ്ട. കിട്ടാൻ സാദ്ധ്യത കുറവാണ്. ഇതെല്ലാം അവനവനായിരിക്കുന്ന ഇടങ്ങളിൽ കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ വേറെ ഒരിടത്തും കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കില്ല.)